Historia mody cz. VI Z okazji Nocy Kupały

Moda u Słowian

Należałoby zacząć od części garderoby, które były znane na dużej części Słowiańszczyzny. Elementami stroju męskiego były przede wszystkim proste lniane koszule oraz spodnie. Na terenach wschodniej Słowiańszczyzny popularne były również szerokie spodnie, zwane szarawarami.

Przejdźmy teraz do mody damskiej.

Słowianki, zwłaszcza na terenach wschodnich, nosiły różnego rodzaju nakrycia głowy. W późniejszych tradycjach ludowych białe czepce były charakterystyczne przede wszystkim dla kobiet zamężnych. Nakrycie głowy mogło więc informować między innymi o stanie cywilnym kobiety.

W zależności od pory roku ubrania szyto z różnych materiałów. Latem i wiosną noszono przede wszystkim odzież lnianą, natomiast jesienią i zimą cieplejszą odzież wełnianą. W chłodne dni nasi przodkowie zakładali kilka warstw ubrań oraz okrywali się wełnianymi płaszczami.

Kobiety nosiły długie suknie lub koszule, na które mogły zakładać fartuchy i inne elementy stroju wierzchniego. Warto jednak pamiętać, że nazwy poszczególnych części garderoby zmieniały się zależnie od regionu i okresu. Niektóre określenia, które znamy dzisiaj ze strojów ludowych, pochodzą z późniejszych epok.

Kolory i zdobienia stroju również różniły się w zależności od regionu Słowiańszczyzny. W zachodnich regionach ziem słowiańskich można było spotkać stroje w różnych odcieniach brązu, bieli i innych naturalnych barwach. Stroje odświętne zdobiono kolorowymi krajkami, haftami oraz innymi ozdobami.

Na Rusi uroczyste ubiory również mogły być bogato zdobione. W późniejszych tradycjach ludowych szczególnie charakterystyczne były kontrastowe zestawienia bieli, czerwieni, zieleni i błękitu.

Do dzisiaj stroje ludowe ukraińskie, białoruskie czy rosyjskie kojarzą się z charakterystycznymi haftami, krajkami i kolorowymi zdobieniami. Trzeba jednak zaznaczyć, że współczesne stroje ludowe nie są po prostu niezmienionymi kopiami ubiorów sprzed tysiąca lat. Wiele ich elementów ukształtowało się znacznie później, zwłaszcza w XIX i na początku XX wieku.

Same barwy miały dla Słowian duże znaczenie, chociaż nie można przypisywać jednego, uniwersalnego znaczenia każdemu kolorowi w całej Słowiańszczyźnie. Stroje i ich zdobienia były związane między innymi z lokalną tradycją, statusem społecznym, stanem cywilnym czy okazją, na którą je zakładano.

Jedną z ważnych barw była czerwień. W wielu tradycjach ludowych kojarzono ją między innymi z życiem, siłą, ochroną i szczęściem. Jest to kolejny element dawnej kultury, który przetrwał w zwyczajach do dziś. Współcześnie czerwony również bywa uznawany za kolor przynoszący szczęście, na przykład podczas egzaminu maturalnego, kiedy dziewczęta zakładają czerwoną bieliznę. 😉

Jednak nie tylko barwy miały istotne znaczenie. Ważną rolę odgrywała również biżuteria. Była oczywiście ozdobą, ale mogła także świadczyć o zamożności i statusie społecznym właścicielki. W niektórych tradycjach ozdoby pełniły również funkcje symboliczne lub ochronne.

Słowiańskie ozdoby wykonywano z różnych materiałów, między innymi z brązu, miedzi, srebra, szkła czy bursztynu. Popularne były naszyjniki, korale, zawieszki, pierścionki i ozdoby do włosów.

Warto więc pamiętać, że strój naszych przodków nie służył wyłącznie do ochrony przed zimnem czy deszczem. Mógł również mówić, skąd pochodzi jego właściciel, jaki ma status społeczny, czy jest panną, czy mężatką, a czasami także na jaką okazję został ubrany. Strój był więc swego rodzaju językiem, który można było „czytać” bez użycia ani jednego słowa.

żródla

• Dulinicz M., Kształtowanie się Słowiańszczyzny północno-zachodniej. Studium archeologiczne, Warszawa 2001.
• Hensel W., Słowiańszczyzna wczesnośredniowieczna, wyd. 4, Warszawa 1987.
• Labuda G., Stieber Z. (red.), Słownik starożytności słowiańskich. Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czasów najdawniejszych do schyłku wieku XII, t. 1–8, Wrocław 1961–1996.
• Rostworowska M., Śląski strój ludowy, Wrocław 2001.
• Słupecki L. P., Świat dawnych Słowian, Warszawa 1985.
• Wczesnośredniowieczna biżuteria słowiańska w południowej części basenu Morza Bałtyckiego, rozprawa doktorska, Uniwersytet Gdański.
• Sztuka u Słowian, szczególnie w Polsce i Litwie przedchrześcijańskiej, Wilno 1860.